Wat zijn expliciete routines?
Expliciete routines zijn vaste, aangeleerde afspraken over hoe leerlingen zich gedragen tijdens terugkerende klas- en schoolmomenten. Denk aan het binnenkomen in de klas, materiaal nemen, samenwerken, vragen stellen of de les afsluiten.
Het doel is niet om leerlingen te controleren, maar om gewenst gedrag voorspelbaar en automatisch te maken. Duidelijke en consequent aangeleerde routines kunnen bijdragen aan meer rust, minder storend gedrag, meer effectieve leertijd en een voorspelbaar leerklimaat.
Een routine ontstaat niet vanzelf. Ze moet:
- expliciet uitgelegd worden;
- voorgedaan worden;
- samen geoefend worden;
- regelmatig herhaald worden;
- consequent bekrachtigd worden.
Expliciete routines vormen daarom een belangrijke basis van sterk klasmanagement (link), PBS en effectief lesgeven.
Van routine naar meetbare gedragsverandering
Expliciete routines invoeren betekent niet automatisch dat ze consequent worden toegepast of een duurzame impact hebben. De effecten worden pas zichtbaar door ze objectief en longitudinaal te meten en op te volgen.
Meet eerst of de routine goed wordt uitgevoerd:
- kennen leerlingen de verwachtingen?
- passen leerlingen de routine consequent toe?
- hanteren leerkrachten dezelfde afspraken?
Meet daarna wat er verandert:
- neemt storend gedrag af?
- ontstaat meer rust?
- gaat minder lestijd verloren?
- zien we een positieve evolutie in relevante leerlingattitudes?
SODAplus helpt scholen om veranderingen in leerlinggedrag over meerdere meetmomenten op te volgen. Zo krijg je zicht op de evolutie tijdens de invoering van expliciete routines en kan je het beleid gericht bijsturen.
Hoe pak je dit als school aan?
1. Nulmeting: breng het huidige gedrag in kaart.
2. Routine invoeren: leg uit, modelleer en oefen.
3. Opvolgen: controleer of leerlingen én leerkrachten de routine consequent toepassen.
4. Nameting: vergelijk gedrag en lesverloop met de beginsituatie.
5. Bijsturen: herhaal of verfijn routines waar nodig.
Meer weten hierover?
Boeken
Valcke, M., & De Craene, B. (2015). Klasmanagement en reflectie.
Interessante organisaties & websites
- Leerpunt: Praktijkgerichte samenvattingen over effectief klasmanagement en gedragsaanpak. https://leerpunt.be/
- Onderzoekende School: Kennisdossier Klasmanagement. https://www.onderzoekendeschool.be/
- Teach Like a Champion: Praktische technieken rond routines en verwachtingen. https://teachlikeachampion.org/
- SWPBS Nederland: Schoolbrede routines en gedragsverwachtingen binnen Positive Behavior Support. https://swpbs.nl/
- Visible Learning MetaX (John Hattie) – Onderzoeksbasis rond effectieve onderwijsstrategieën, waaronder klasmanagement en routines.
- https://www.visiblelearningmetax.com/
Artikels
- Simonsen, B., Fairbanks, S., Briesch, A., Myers, D., & Sugai, G. (2008). Evidence-based practices in classroom management: Considerations for research to practice. Education and Treatment of Children, 31(3), 351–380.
- Emmer, E. T., & Evertson, C. M. (2017). Classroom Management for Middle and High School Teachers.
- Marzano, R. J., Marzano, J. S., & Pickering, D. J. (2003). Classroom Management That Works.