Waarom meer inzetten op positieve bekrachtiging?

Positieve bekrachtiging maakt groei zichtbaar

Scholen beschikken vaak over een uitgebreid arsenaal aan maatregelen wanneer leerlingen regels overtreden: negatieve notities, straftaken, strafstudie, uitsluiting uit de les of een laatste-kanscontract.

Duidelijke grenzen en passende gevolgen blijven soms nodig. Maar een sterk attitudebeleid maakt niet alleen zichtbaar wat fout loopt. Het benoemt ook wat leerlingen goed doen en waarin ze vooruitgaan.

Onderzoek naar gedragsgerichte, specifieke complimenten wijst erop dat deze aanpak de taakgerichtheid kan verhogen en ongewenst gedrag en laattijdigheid kan verminderen [1]. De boodschap is dus niet alleen “goed gedaan”, maar vooral:

“Je was vandaag op tijd en had je materiaal bij. Dat toont dat je hierin groeit.”

Niet elk compliment werkt even goed

Positieve bekrachtiging is meer dan leerlingen voortdurend prijzen. De manier waarop feedback wordt gegeven, bepaalt mee het effect.

Effectieve feedback is daarom:

• specifiek: welk gedrag was positief?
• oprecht: geen automatische of overdreven complimenten;
• gericht op groei: wat lukt al en wat is de volgende stap?
• informatief: de leerling begrijpt waarom het gedrag belangrijk is;
• niet-controlerend: geen beloning gebruiken als dreigmiddel.

Onderzoek van Mueller en Dweck toont bovendien dat het beter is om inzet, aanpak en groei te benoemen dan vaste eigenschappen zoals talent of intelligentie. Leerlingen die voor hun inspanning werden gewaardeerd, reageerden na een mislukking doorgaans veerkrachtiger dan leerlingen die vooral te horen kregen dat ze slim waren [3].

Van sanctioneren naar motiveren

De zelfdeterminatietheorie stelt dat motivatie sterker wordt wanneer drie psychologische basisbehoeften worden ondersteund:

• competentie: ik merk dat ik iets kan en vooruitga;
• autonomie: ik begrijp waarom dit gedrag belangrijk is en maak zelf keuzes;
• verbondenheid: mijn leerkracht ziet mij en wil mij helpen groeien.

Een meta-analyse van 144 studies met meer dan 79.000 leerlingen toont dat vooral het gevoel van competentie sterk samenhangt met autonome motivatie. Ook autonomieondersteuning door leerkrachten speelt een belangrijke rol [4].

Een andere grote meta-analyse stelt vast dat motivatie die vooral steunt op beloningen of het vermijden van straf niet samenhing met betere prestaties of meer volharding, maar wel met een lager welzijn [5].

Daarom willen we met SODAplus leerlingen niet laten denken:

“Ik moet dit doen, anders krijg ik geen SODA-attest.”

De gewenste boodschap is:

“Ik begrijp waarin ik kan groeien, mijn inspanningen worden gezien en ik kan zelf vooruitgang boeken.”

Hoe zet SODAplus in op positieve bekrachtiging?

1. Een A-score maakt gewenst gedrag zichtbaar

Op het SODA-rapport worden attitudes rond stiptheid, orde, discipline en professionele attitudes concreet geëvalueerd.

Een A-score creëert een natuurlijk moment om te benoemen wat goed loopt. Niet alleen de score telt, maar vooral het gedrag erachter.

 

2. Het attituderapport focust op het proces

Het SODA-rapport is geen afrekening. Het helpt leerling en leerkracht om samen na te denken:

• Wat lukt al?
• Waarin is er groei?
• Welk gedrag kan nog sterker?
• Welke haalbare volgende stap spreken we af?

Deze procesgerichte aanpak sluit aan bij onderzoek naar beheersingsdoelen. Daarbij vergelijken leerlingen hun vooruitgang met een taak of een persoonlijk doel, in plaats van uitsluitend met andere leerlingen [6].

 

3. Een B-score wordt een groeikans

Een B-score hoeft geen negatieve beoordeling te zijn. Ze maakt zichtbaar waar een leerling nog ondersteuning kan gebruiken.

De boodschap wordt dan:

“Goed nieuws: we weten nu waaraan je kunt werken en hoe we je daarbij kunnen helpen.”

Zo verschuift het gesprek van beoordelen naar feedback, coaching en groei.

 

4. Het SODA-attest waardeert ieders inzet over een langere periode

Met het SODA-attest waarderen scholen leerlingen die gedurende het schooljaar sterke professionele attitudes tonen of duidelijk groeien.

Het attest is daardoor geen prijs voor één “meest verdienstelijke leerling”. Elke leerling krijgt een haalbaar perspectief op erkenning. Dat is belangrijk, want een systeem waarin alleen de beste leerling wordt beloond, zal leerlingen die zichzelf niet tot de top rekenen minder snel motiveren.

 

5. We onderzoeken jaarlijks hoe leerlingen de aanpak ervaren

Een positief bedoeld systeem kan in de praktijk opnieuw controlerend worden. Bijvoorbeeld wanneer het SODA-attest vooral wordt gebruikt als dreigmiddel.

Daarom bevragen we leerlingen jaarlijks onder meer over:

• de mate waarin hun inzet wordt gewaardeerd;
• de kansen die ze krijgen om te groeien;
• de manier waarop leerkrachten feedback geven;
• de vraag of het SODA-project motiverend of vooral controlerend wordt ervaren.

Met deze data kunnen scholen hun attitudebeleid gericht bijsturen.

 

Positieve bekrachtiging werkt het sterkst bij een schoolbrede aanpak

Losse complimenten van enkele leerkrachten zijn waardevol, maar onvoldoende om een duurzaam verschil te maken. Leerlingen hebben nood aan een herkenbare en consequente aanpak binnen de hele school.

Onderzoek naar schoolbrede positieve gedragsondersteuning vond gemiddeld kleine tot middelgrote effecten op het verminderen van disciplinaire maatregelen en het verbeteren van leerresultaten [7].

SODAplus helpt scholen daarom om positieve bekrachtiging niet afhankelijk te maken van één enthousiaste leerkracht, maar structureel op te nemen in:

• het gezamenlijke attitudeschema;
• de evaluatie en feedback;
• de leerlingenbegeleiding;
• het SODA-rapport en SODA-attest;
• de jaarlijkse databespreking met het schoolteam.

 

Duidelijke grenzen én positieve verwachtingen

Positieve bekrachtiging betekent niet dat alles wordt goedgekeurd of dat sancties verdwijnen. Leerlingen hebben nood aan duidelijke grenzen, voorspelbare gevolgen én volwassenen die blijven geloven dat groei mogelijk is.

Een krachtig attitudebeleid maakt daarom twee zaken even zichtbaar:

Dit gedrag verwachten we van jou.
En wanneer je daarin groeit, zullen we dat ook zien en benoemen.

 

Referenties

• [1] A Systematic Review of Teacher-Delivered Behavior-Specific Praise on K–12 Student Performance — D.J. Royer, K. Lane, K.D. Dunlap & R. Ennis, 2019, Remedial and Special Education. 160 citaties.
• [2] The Power of Feedback — J. Hattie & H. Timperley, 2007, Review of Educational Research. 6.788 citaties.
• [3] Praise for Intelligence Can Undermine Children’s Motivation and Performance — C.M. Mueller & C. Dweck, 1998, Journal of Personality and Social Psychology. 1.698 citaties.
• [4] Pathways to Student Motivation: A Meta-Analysis of Antecedents of Autonomous and Controlled Motivations — J.S. Bureau, J.L. Howard, J.X.Y. Chong & F. Guay, 2021, Review of Educational Research. 327 citaties.
• [5] Student Motivation and Associated Outcomes: A Meta-Analysis From Self-Determination Theory — J.L. Howard, J.S. Bureau, F. Guay, J.X.Y. Chong & R.M. Ryan, 2021, Perspectives on Psychological Science. 783 citaties.
• [6] A Meta-Analysis of Induced Achievement Goals: The Moderating Effects of Goal Standard and Goal Framing — G. Noordzij, L. Giel & H. van Mierlo, 2021, Social Psychology of Education. 32 citaties.
• [7] Updating and Expanding Systematic Reviews and Meta-Analyses on the Effects of School-Wide Positive Behavior Interventions and Supports — A. Lee & N.A. Gage, 2020, Psychology in the Schools. 134 citaties.