Hoe creëer je een positief en stimulerend school- en klasklimaat?

Wat helpt om een positief leerklimaat te creëren?

Een sterk school- en klasklimaat steunt op zes elementen:

• positieve relaties tussen leerlingen en leerkrachten;
• heldere verwachtingen over leren en gedrag;
• vaste routines die expliciet worden aangeleerd;
• positieve feedback op inzet, groei en gewenst gedrag;
• consequente afspraken binnen het volledige schoolteam;
• data en feedback om gericht bij te sturen.

Het gaat dus niet alleen over reageren op ongewenst gedrag. Scholen kunnen leerlingen ook actief leren welk gedrag nodig is om samen te kunnen leren. De Education Endowment Foundation adviseert daarom om leerhouding en gewenst gedrag expliciet aan te leren, naast het aanpakken van storend gedrag.

 

Rust en structuur maken leren mogelijk

Een rustige klas garandeert geen sterke leerprestaties, maar aanhoudende onrust maakt leren wel moeilijker.

Uit PISA 2022 blijkt dat meer dan 20% van de leerlingen in de OESO-landen aangeeft in de meeste of alle wiskundelessen niet goed te kunnen werken. Leerlingen die een beter disciplinair klimaat ervaren, behalen doorgaans hogere wiskundescores en rapporteren meer welzijn. Het gaat om samenhangen: PISA bewijst niet dat het ene automatisch het andere veroorzaakt.

Een meta-analyse van 54 gecontroleerde interventiestudies vond gemiddeld een klein maar statistisch significant effect van klasmanagementinterventies op verschillende leerlinguitkomsten: g = 0,22. De studie vond positieve effecten op gedrag, sociaal-emotionele ontwikkeling en leerprestaties, maar geen significant gemiddeld effect op motivatie. Deze meta-analyse ging wel uitsluitend over het basisonderwijs, waardoor voorzichtigheid nodig is bij vertaling naar het secundair onderwijs.

 

Routines beschermen de leertijd

Routines verminderen discussies en onduidelijkheid. Leerlingen weten bijvoorbeeld:

• hoe een les start;
• welk materiaal klaar moet liggen;
• hoe een overgang verloopt;
• hoe ze hulp vragen;
• wat van hen verwacht wordt bij zelfstandig werk.

Routines moeten dus niet alleen worden afgesproken. Ze moeten ook worden uitgelegd, voorgedaan, geoefend en regelmatig herhaald.

Positief én duidelijk

Een positief klimaat betekent niet dat ongewenst gedrag zonder gevolg blijft. Het betekent dat de school vooral preventief werkt:

• gewenst gedrag benoemen;
• leerlingen succes laten ervaren;
• positieve inzet erkennen;
• verwachtingen vooraf verduidelijken;
• rustig en voorspelbaar reageren wanneer afspraken niet worden gevolgd;
• ondersteuning aanpassen aan leerlingen die meer begeleiding nodig hebben.

De OESO adviseert scholen om te werken met eerlijke regels en disciplinaire praktijken die positief gedrag en concentratie stimuleren, zodat de beschikbare leertijd beter wordt benut.

Ook positieve feedback werkt het best wanneer ze onderdeel is van een ruimere aanpak met duidelijke verwachtingen, routines en consequente opvolging.

 

Eén duidelijke lijn binnen de school

In een secundaire school krijgen leerlingen les van veel verschillende leerkrachten. Wanneer iedere leerkracht andere verwachtingen hanteert, ontstaat sneller onduidelijkheid.

Een schoolbrede aanpak betekent niet dat iedere leerling identiek wordt behandeld. Het betekent wel dat het team een gedeelde taal, herkenbare basisafspraken en voorspelbare reacties hanteert.

 

Hoe ondersteunt SODAplus scholen?

SODAplus helpt scholen deze voorwaarden schoolbreed te versterken:

1. Verwachtingen verduidelijken
   De school bepaalt samen welke attitudes en gedragingen belangrijk zijn.
2. Gewenst gedrag zichtbaar maken
   Leerlingen krijgen feedback op stiptheid, orde, discipline en professionele attitudes.
3. Positief bekrachtigen
   Niet alleen fouten, maar ook inzet, groei en betrouwbaarheid krijgen aandacht.
4. Data gebruiken
   De school ziet waar verschillen of knelpunten ontstaan en kan gerichter prioriteiten bepalen.
5. Samen bijsturen
   Directie, leerkrachten en de SODA-werkgroep bouwen stap voor stap aan een gedragen attitudebeleid.

Onderzoek naar klasmanagement en schoolklimaat ondersteunt deze onderliggende principes. Dat betekent niet dat iedere actie automatisch dezelfde impact heeft. Daarom volgt SODAplus samen met de school op welke acties in haar specifieke context lijken te werken.

 

Warmte en structuur versterken elkaar

Een positief en stimulerend schoolklimaat vraagt geen keuze tussen warmte of discipline. Leerlingen hebben beide nodig:

• zich gezien en ondersteund voelen;
• weten wat er van hen verwacht wordt;
• voldoende rust krijgen om te leren;
• positieve feedback ontvangen wanneer ze vooruitgang boeken;
• ervaren dat afspraken eerlijk en consequent worden toegepast.

Een warme school biedt verbondenheid. Een sterke school biedt daarnaast ook duidelijkheid, voorspelbaarheid en structuur.

 

Referenties 

• Bennett, T. (2017). Creating a Culture: How School Leaders Can Optimise Behaviour. UK Department for Education. 
• Education Endowment Foundation, Improving Behaviour in Schools: p. 6, samenvatting aanbevelingen 2, 3 en 6; p. 20, Use classroom management strategies; p. 32, Consistency is key.  https://d2tic4wvo1iusb.cloudfront.net/production/eef-guidance-reports/behaviour/EEF_Improving_behaviour_in_schools_Report.pdf
  
• Korpershoek e.a. (2016): p. 1, abstract met 54 studies en gemiddeld effect g = 0,22; p. 15, onderdeel Effects of the Interventions. https://pure.rug.nl/ws/files/28201097/REVIEW_OF_EDUCATIONAL_RESEARCH_2016_Korpershoek_0034654315626799.pdf 
  
• OECD, PISA 2022 Results, Volume II: hoofdstuk 3, onderdeel One in three students become distracted when using digital devices in class, vooral de eerste zes alinea’s. https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2022-results-volume-ii_a97db61c-en/full-report/component-10.html 
  
• OECD, Teacher Support for Student Learning (2025): p. 11, aanbeveling 2, Establishing constructive disciplinary climates. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/06/teacher-support-for-student-learning_1433548a/97b3a899-en.pdf