Hoe meet je de impact van de zelfdeterminatietheorie (ZDT) op school?

Wil je als school weten of werken volgens de zelfdeterminatietheorie daadwerkelijk effect heeft?

--> Meet dan niet alleen motivatie, maar volg over meerdere meetmomenten veranderingen op in autonomie, verbondenheid en competentie én in het observeerbare gedrag van leerlingen. SODAplus helpt scholen om die evolutie in leerlingattitudes en gedrag longitudinaal op te volgen.

Wat is het?

De zelfdeterminatietheorie (ZDT) is een wetenschappelijk onderbouwde motivatietheorie die stelt dat ieder mens drie psychologische basisbehoeften heeft om te kunnen bloeien, groeien en presteren:

• A → Autonomie: het gevoel dat je psychologisch vrij bent, keuzes kunt maken en achter je taken staat.

• B → verBondenheid: het ervaren van een warme band met anderen en ergens echt bij horen.

• C → Competentie: het vertrouwen dat je je talenten kunt gebruiken en ergens goed in bent.

Wanneer aan deze drie basisbehoeften (het ABC-model) wordt voldaan, verschuift motivatie van 'moeten' (druk en verplichting) naar 'willen' (intrinsieke motivatie en plezier). Dit zorgt voor betere prestaties, meer creativiteit en een hoger welzijn op school en op de werkvloer.

 

 

 

 

We maken een onderscheid tussen:

A. Psychologische impact

Meet bijvoorbeeld:

• ervaren autonomie;
• verbondenheid;
• competentie;
• autonome motivatie;
• gecontroleerde motivatie.

B. Observeerbare gedragsimpact

Meet bijvoorbeeld:

• stiptheid;
• orde;
• discipline;
• professionele attitudes;
• evolutie van leerlinggedrag.

En daar staat SODAplus voor.

Hoe meet je als school de impact van ZDT?

Stap 1 — Voer een nulmeting uit

Meet vóór de interventie hoe leerlingen autonomie, verbondenheid en competentie ervaren.

Stap 2 — Bepaal welke verandering je wilt realiseren

Bijvoorbeeld meer autonomieondersteunende feedback of een andere aanpak van klasmanagement.

Stap 3 — Volg observeerbaar leerlinggedrag

Gebruik SODAplus om relevante attitudes gedurende het schooljaar systematisch op te volgen.

Stap 4 — Doe een nameting

Meet ABC en motivatie opnieuw na een afgesproken periode.

Stap 5 — Vergelijk perceptie en gedrag

Onderzoek bijvoorbeeld:

Is ervaren competentie toegenomen?
Is autonome motivatie veranderd?
Zien we tegelijkertijd een positieve evolutie in bepaalde attitudes?

Stap 6 — Stuur het schoolbeleid bij

Gebruik de resultaten om te bepalen welke acties behouden, aangepast of uitgebreid worden.

Van theorie naar meetbare resultaten

Veel motivatietheorieën blijven helaas zweven in abstracte concepten, waardoor er in de onderwijspraktijk vaak een gebrek is aan heldere data en kwaliteitsmeting. Wat is nu écht de impact van je inspanningen op de werkvloer of in de klas? Die impact wordt bovendien zelden zichtbaar met één meting, maar vraagt een objectieve en longitudinale opvolging.

Binnen het moderne onderwijslandschap verschuift de focus daarom steeds meer naar een evidence-informed en datagedreven attitudebeleid. SODAplus kan hierbij worden ingezet om veranderingen in observeerbare leerlingattitudes systematisch en over meerdere meetmomenten op te volgen.

Door de integratie met Smartschool maakt SODAplus attitudes meetbaar en volgt het hun evolutie over meerdere meetmomenten op. Zo krijg je zicht op de duurzame impact van je schoolbeleid en kan je gericht bijsturen waar nodig.

 

Meer weten over het ABC van motivatie?

Lees hoe autonomie, verbondenheid en competentie samenhangen met motivatie en hoe SODAplus daarop aansluit in “De link met de Zelfdeterminatietheorie of het ABC van Motivatie in onderwijs”.

 

Meer weten hierover? 

Podcast

Het ABC van motivatie 

• https://open.spotify.com/show/6o5QR9SEsHfB8NeEV4HotL?si=3dbdc50ac41d4587

 

 

Boeken

• Vansteenkiste, M., & Soenens, B. (2025). Het ABC van motivatie in onderwijs : een psychologische basis voor elke leerling en leraar. Lannoo Campus. 

 

•  Van den Broeck, A., & Van Coillie, H. (2021). Motiveren zonder controleren: aan de slag met de zelfdeterminatietheorie op de werkvloer!. Die Keure Publishing.

 

• Van Driessche, N., Ameye, G., & De Nys, G. (2019). Schoolweigering. Als schoollopen niet meer lukt. Gompel&Svacina.

 

• Martens, R. (2022). Leerlingen intrinsiek motiveren: Waarom we allemaal willen leren. Lannoo Meulenhoff-Belgium.

 

Artikels

• BEUNEN, S. De stem van jongeren in de zoektocht naar schoolse motivatie. welwijs, 16. 
• Vansteenkiste, M. (2010). Hoe we kinderen en jongeren kunnen motiveren: toepassingen van de zelfdeterminatietheorie. CALEIDOSCOOP (BRUSSEL), 22(1), 6–15.
• Van den Broeck, A., Ferris, D. L., Chang, C. H., & Rosen, C. C. (2016). A review of self-determination theory’s basic psychological needs at work. Journal of management, 42(5), 1195-1229.